" นางนพมาศ" หรือ "ตำหรับท้าวศรีจุฬาลักษณ์" กล่าวถึงนางนพมาศ ซึ่งมียศเป็นท้าวศรีจุฬาลักษณ์ พระสนมเอก
ของพระร่วงเจ้า (พระเจ้าอรุณกุมาร) เกี่ยวกับเทศกาลนี้ว่า "ในฤดูเดือน ๑๒ เป็นเวลาเสด็จออกประภาสตามแม่น้ำ
ตามพระราชพิธีในเวลากลางคืน พระอัครมเหสีและพระนางสนมฝ่ายในตามเสด็จในเรือพระที่นั่ง ทอดพระเนตร
การนักขัตฤกษ์ซึ่งราษฎรเล่นในแม่น้ำตามกำหนดปี เมื่อนางนพมาศได้เข้ามารับราชการจึงได้คิดอ่านทำกระทง
ถวายพระเจ้าแผ่นดินเป็นรูปดอกบัวและรูปต่าง ๆ ให้ทรงลอยตามสายน้ำ และคิดคำขับร้องขึ้นถวายพระเจ้าแผ่นดิน
ทรงดำริจัดเรือพระที่นั่งเทียบขนานกันให้กว้างใหญ่ สำหรับสนมฝ่ายในจะได้ตามเสด็จประภาสได้มากกว่าแก่ก่อน
